KURTULUÅž SAVAÅžI

KUVAYI MÄ°LLÄ°YE HAREKETÄ°

Düşman işgalleri karşısında yurdun çeşitli yörelerinde ortaya çıkan milli direniş teşkilatlarına Kuvayı Milliye denir.İlk direnişler, güney cephesinde Fransızlara karşı başlamıştır.Kuvayı Milliye, teşkilat olarak batıda Yunan işgallerine karşı ortaya çıkmıştır.

Ä°stanbul Hükümeti’nin iÅŸgaller karşısındaki çaresizliÄŸi, Mondros AteÅŸkes AntlaÅŸması ile orduların dağıtılması Kuvayı Milliye’nin ortaya çıkmasına neden olan etkenlerdir.

1919′un Temmuz ve AÄŸustos aylarında yapılan Balıkesir ve AlaÅŸehir kongrelerinde Kuvayı Milliye’nin insani ve maddi yönden desteklenerek ortak bir cephe oluÅŸturulması kararlaÅŸtırıldı ve böylece Batı Cephesi meydana geldi.

Sivas Kongresi’nden sonra Ali Fuat PaÅŸa ,düzenli orduların oluÅŸturulmasından sonra da Ä°smet PaÅŸa Batı Cephesi komutanlığına getirilmiÅŸlerdir.

MUSTAFA KEMAL’Ä°N SAMSUN’A ÇIKIÅžI (19 Mayıs 1919)

I.Dünya Savaşı’nda Suriye’de görev yapan Mustafa Kemal , Mondros AteÅŸkes AntlaÅŸması sonrası Ä°stanbul’a geldi.Ä°stanbul’dan vatanın kurtuluÅŸunu mümkün görmeyen Mustafa Kemal Anadolu’ya geçmeye karar verdi.

Samsun ve çevresinde Türkler ile Rumlar arasındaki çatışmaları önlemek isteyen Ä°stanbul Hükümeti, Mustafa Kemal’i 9.Ordu MüfettiÅŸi olarak görevlendirdi.

Mustafa Kemal,DoÄŸu Anadolu’da sivil ve askeri kurumlara emretme yetkisini de alarak 16 Mayıs 1919 tarihinde Samsun’a hareket etti.

Asıl amacı milli mücadeleyi baÅŸlatmak ve organize etmek olan Mustafa Kemal arkadaÅŸlarıyla birlikte 19 Mayıs 1919 tarihinde Samsun’a ayak bastı.

Bu tarih ,KurtuluÅŸ Savaşı’nın baÅŸlangıç tarihi olarak kabul edilir.

HAVZA BİLDİRİSİ (28 Mayıs 1919)

Mustafa Kemal, milli bilincin uyandırılması amacıyla yayınladığı bildiriyle,bütün yurtta işgallerin protesto edilmesini ve mitingler tertiplenmesini istedi.

AMASYA GENELGESÄ° (22 Haziran 1919)

M.Kemal ile Rauf Paşa,Ali Fuat Paşa ve Kazım Karabekir haberleşerek ortak bir genelge yayınladılar.

Bu genelgenin maddeleri şunlardır:

a-Vatanın bütünlüğü ve milletin istiklali tehlikededir.

b-İstanbul Hükümeti üzerine düşen vazifeyi yerine getirememektedir.

c-Milletin istiklalini ,milletin azim ve kararı kurtaracaktır.

d-Vatanın her türlü etki ve denetimden uzak bir bölgesinde (Sivas’ta) milli bir kurul toplanmalıdır.

e-Her ilden milletin güvenini kazanmış üç kişi seçilerek acele ve gizli olarak bu kurula gönderilmelidir.

*ÖNEMİ:

1-KurtuluÅŸ Savaşı’nın sebebini ve yöntemini açıklar.

2-KurtuluÅŸ Savaşı’nın resmen ilanıdır.

3-Milli egemenlik yolunda ilk adımdır.

*NOT:Yetkilerini aÅŸtığı gerekçesiyle Ä°stanbul’a geri çağırılan Mustafa Kemal,dönmeyince görevinden alındı.M.Kemal, hem görevinden, hem de askerlikten istifa ettiÄŸini bildirdi.(7-8 Temmuz 1919)

ERZURUM KONGRESÄ° (23 Temmuz 1919)

Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti tarafından Ermenilere karşı düzenlenen bu kongreye Mustafa Kemal de katılmış ve başkan olarak seçilmiştir.

Kongrede alınan kararlar şunlardır:

1-Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür bölünemez.

2-Vatanın bağımsızlığını İstanbul Hükümeti sağlayamazsa geçici bir hükümet kurulacaktır.

3-Manda ve himaye kabul edilemez.

4-Milli iradeyi hakim, Kuvayı Milliye’yi etken kılmak esastır.

5-Azınlıklara, milli bütünlüğü ve egemenliği zedeleyici ayrıcalıklar verilemez.

6-Meclisin toplanmasına çalışılacaktır.

***NOT:Kongre sonunda “Temsil Heyeti” seçilmiÅŸ ve Mustafa Kemal heyet baÅŸkanı olmuÅŸtur.

SİVAS KONGRESİ (4-11 Eylül 1919)

Yurdun her tarafından temsilcilerin katıldığı kongrede, Erzurum Kongresi kararları kabul edilmiÅŸtir.Manda meselesi uzun tartışmaların ardından reddedilmiÅŸtir.Bütün cemiyetler, *****”Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti” adıyla birleÅŸtirilmiÅŸtir.

Temsil Heyeti, sayıca genişletilmiş, yetkileri artırılmış ve başkanlığına yine Mustafa Kemal getirilmiştir.

OSMANLI HÃœKÃœMETLERÄ° VE TEMSÄ°L HEYETÄ°

Anadolu’da, iÅŸgallere karşı çıkanlar, Mustafa Kemal ve arkadaÅŸlarının etrafında bir araya geliyorlardı.Bu ilk tepkiler zamanla yerini direniÅŸe ve mücadeleye bıraktı.Ä°stanbul Hükümetleri, Anadolu’da iÅŸgallere karşı çıkma eylemi olarak baÅŸlayan ve milli mücadele olarak adlandırılan bu hareketten rahatsız oldular.Ä°tilaf Devletleri’nin bu direniÅŸe kızacağını ve tüm yurdun da elden gideceÄŸini savunan Ä°stanbul Hükümetleri, iÅŸgalci devletlerin baskılarıyla mili mücadeleyi baltalamaya çalışmışlardır.Bu hükümetlerden en fazla milli mücadele karşıtlığı yapan, Damat Ferit PaÅŸa Hükümetidir.

Anadolu’da ise Temsil Heyeti, milli bir hükümet gibi, T.B.M.M. açılana kadar görevini yapmıştır.

AMASYA GÖRÜŞMELERİ (22 Ekim 1919)

Ali Rıza PaÅŸa Hükümeti’nin temsilcisi, Bahriye Nazırı Salih PaÅŸa ile Mustafa Kemal arasında Amasya’da yapılmıştır.AÅŸağıdaki ÅŸu konularda bir anlaÅŸma saÄŸlanmıştır:

1.Türk vatanının bütünlüğünün ve bağımsızlığının korunması.

2.Müslüman olmayan azınlıklara devletin birliğini bozacak ayrıcalıklar tanınmaması.

3.Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin Ä°stanbul Hükümeti’nce tanınması.

4.Mebuslar Meclisi’nin Anadolu’da, güvenli bir yerde toplanması.

**5.Ä°tilaf Devletleri’yle Osmanlı Devleti’nin barış amacıyla yapacağı konferansa Temsil Heyeti’nce de uygun görülecek kiÅŸilerin gönderilmesi.

Ä°stanbul Hükümeti, anlaÅŸma maddelerini benimsediÄŸi halde, meclisin Anadolu’da toplanmasını kabul etmedi.

*****ÖNEMÄ°:Ä°stanbul Hükümeti görüşmelere katılmakla Temsil Heyeti’nin varlığını tanımış oldu.

TEMSÄ°L HEYETÄ°’NÄ°N ANKARA’YA GELİŞİ (27 Aralık 1919)

Mustafa Kemal ve Temsil Heyeti, yakın bir tarihte toplanacak olan Osmanlı Mebuslar Meclisi’nin çalışmalarını yakından takip edebilmek amacıyla Ankara’ya geldiler.CoÄŸrafi konumu, ulaşım ve haberleÅŸme kolaylığı ile Batı Cephesi’ne yakın oluÅŸu nedeniyle Ankara merkez olarak kabul edilmiÅŸtir.

SON OSMANLI MEB’USAN MECLÄ°SÄ° VE MÄ°SAK-I MÄ°LLÄ°

Mustafa Kemal Ä°stanbul’un iÅŸgal altında olması nedeniyle buradaki meclisin rahat çalışamayacağını, sıhhatli kararlar alamayacağını, alınsa bile uygulanamayacağını söylemiÅŸtir.

BaÅŸÅŸehrin Ä°stanbul olması, padiÅŸahın varlığı ve anayasa gereÄŸi meclis,12 Ocak 1920′de Ä°stanbul’da toplandı.

???Kendisi Ä°stanbul’a gidemeyen Mustafa Kemal, meclis baÅŸkanı seçilmek ve Müdafaai Hukuk Grubu kurulmasını istediyse de bu mümkün olmadı.Osmanlı meb’usları, kendi aralarında Felah-ı Vatan Grubu’nu oluÅŸturdular.Bu grup, Misak-ı Milli adlı bir bildiri yayınlayarak bunu meclista ilan ettiler.

MÄ°SAK-I MÄ°LLÄ° KARARLARI

1-Türklerin çoğunlukta olduğu yerler Türk vatanıdır.

2-Halkının çoÄŸunluÄŸu Arap olan ülkelerde ve vatandan koparılmak istenen Batı Trakya ve DoÄŸu Anadolu’da kaderini tayin için halk oylaması yapılmalıdır.

3-Kapitülasyonlar kaldırılmalıdır.

4-Azınlıklara, dışarıdaki Türklere verilen haklar kadar hak verilebilir.

5-Güvenliği sağlanmak şartıyla boğazlar dünya ticaretine açılabilir.

*****ÖNEMİ:

Misak-ı Milli,

*milli mücadelenin hedefini,

*vatanın sınırlarını ve

*bağımsızlık esaslarını benimseyip gerçekleştirmeye çalışmıştır.

Ä°STANBUL’UN Ä°ÅžGALÄ° (16 Mart 1920)

Meclisin kendi yararlarına karar alacağını uman İtilaf Devletleri, Misak-ı Milli kararlarının geri alınması için önce Ali Rıza Paşa, sonra da Salih Paşa hükümetlerine baskı yaptılar.

Bir sonuç alamayınca Ä°stanbul’u resmen iÅŸgal ettiler, meclisi basarak, kimi milletvekillerini Malta’ya sürdüler.

*ÖNEMİ:

1.Ä°stanbul’un iÅŸgali Mustafa Kemal’in haklılığını ortaya çıkardı.Kaçabilen bir çok mebus, aydın komutan ve gazeteci Anadolu’ya geçti.

2.T.B.M.M.’nin açılması için ortam oluÅŸtu.

3.M.Kemal, işgali protesto ederek yeni seçimlerin yapılmasını istedi.

T.B.M.M.’NÄ°N AÇILIÅžI (23 Nisan 1920)

Yeni seçimlere gidildi.Meclis, yeni seçilenler ve Osmanlı meclisinden kaçabilenlerin katılmasıyla Ankara’da toplandı.T.B.M.M. Türk milletini temsil ettiÄŸini ve kendi üstünde güç kabul etmediÄŸini tüm dünyaya ilan etti.

T.B.M.M.’YE KARÅžI AYAKLANMALAR

T.B.M.M. ‘ye karşı baÅŸgösteren ayaklanmalar dört grupta deÄŸerlendirilebilir.

1.İngilizlerin desteğiyle İstanbul hükümetince çıkarılan ayaklanmalar: Kuvayı İnzibatiye (Halifelik Ordusu), Anzavur Ayaklanması.

2.İstanbul hükümetinin desteklediği ayaklanmalar: Bolu, Düzce, Hendek, Afyon, Adapazarı, Konya, Yozgat ve Milli Aşireti ayaklanmaları.

3.Kuvayı Milliye yanlısı olup sonradan ayaklananlar: Ethem Bey, Demirci Mehmet Efe, Yörük Ali Efe.

4.Azınlık ayaklanmaları: Adana’da Ermeniler, Karadeniz’in doÄŸusunda Rumlar, iÅŸgalci devletlerin yardımıyla kendi devletlerini kurmak için ayaklandılar.

*NOT:Kışkırtma ile çıkan ayaklanmalarda din istismarı yapılmış, Kuvayı Milliye liderleri ise şahsi hırsları yüzünden ayaklanmışlardır.

AYAKLANMALARA KARÅžI T.B.M.M.’NÄ°N ALDIÄžI TEDBÄ°RLER

1.Ä°stanbul’daki Åžeyhülislam Dürrizade’nin fetvasına karşı Ankara müftüsü Rıfat Börekçi’den milli mücadelenin desteklenmesi yönünde fetva alındı.

2.Hıyanet-i Vataniye Kanunu çıkarıldı.

3.Ä°stiklal Mahkemeleri kuruldu.

4.Ä°stanbul’la tüm iliÅŸkiler kesildi.

AYAKLANMALARIN SONUÇLARI

1.Ä°ÅŸgallerden kurtuluÅŸun gecikmesine neden oldu.

2.Kardeş kanı döküldü.

3.Düşman ilerleyişine fırsat tanınmış oldu.

4.T.B.M.M. işgalleri bastırarak otoritesini kabul ettirdi.

SEVR ANTLAÅžMASI (10 AÄŸustos 1920)

Osmanlı Devleti’nin Ä°tilaf Devletleri’yle imzalamış olduÄŸu son antlaÅŸmadır.Ä°tilaf Devletleri, kendi aralarındaki anlaÅŸmazlıklar ve Türk Milletinin direniÅŸi sebebiyle, diÄŸer Ä°ttifak Devletleri’nden sonra Türklerle anlaÅŸma yapmak zorunda kalmışlardır.AntlaÅŸma, Saltanat Åžurası’nda görüşülmüş ve Damat Ferit PaÅŸa hükümeti tarafından imzalanmıştır.

ANTLAÅžMA ÅžARTLARI

1.Osmanlı ülkesi, Ä°stanbul ile Anadolu’nun küçük bir bölümünden ibaret olarak kalacaktı.Osmanlı Devleti, eÄŸer azınlıkların haklarını gözetmezse Ä°stanbul da elinden alınacaktı.

2.Boğazlar tüm devletlere açık bulundurulacak ve uluslararası bir komisyon tarafından idare edilecekti.

3.DoÄŸu Anadolu’da iki yeni devlet kurulacaktı (Ermenistan ve Kürdistan).

4.Ä°zmir ve çevresi ile Batı Trakya; Yunanistan’a,

5.Antalya ve Konya yöreleri ile İç Batı Anadolu; Ä°talya’ya,

6.Suriye,Adana,Malatya ve Sivas çevreleri; Fransa’ya,

7.Irak ve Arabistan Ä°ngiltere’ye verilecekti.

8.Askerlik zorunlu olmayacak,asker sayısı azaltılacak ve orduda ağır silahlar bulundurulmayacaktı.

9.Azınlıklara geniş haklar verilecek ve kapitülasyonlardan bütün devletler yararlanacaklardı.

T.B.M.M.’NÄ°N ANTLAÅžMAYA TEPKÄ°SÄ°

1.T.B.M.M. antlaşmayı tanımadığını bildirdi.

2.Antlaşmayı imzalayanları vatan haini ilan etti.

DÃœZENLÄ° ORDULARIN KURULMASI

KuruluÅŸ Sebepleri:

1.Kuvayı Milliye birlikleri her ne kadar Yunan orduları ile mücadele etse de, kesin zaferler elde ederek başarılı olamadı.

2.Kuvayı Milliye birlikleri eğitimsiz ve disiplinsizdi.İhtiyaçlarını halkta zorla alma yoluna gitmiş ve halkın tepkisini çekmeye başlamıştı.

3.Zafer, her yönden iyi donanımlı bir orduyla elde edilebilirdi.

T.B.M.M.’nin açılışının ardından düzenli orduya geçiÅŸ süreci hızlandı.Haziran 1920′de Batı ve DoÄŸu Cepesi Komutanlıkları kuruldu.Kuvayı Milliye birlikleri de bu ordulara baÄŸlandı.Düzenli orduya katılmak istemeyen bazı Kuvayı Milliye yanlıları da ayaklandılar.Yunanlılara karşı baÅŸarılar elde ederek takdir toplayan Ethem Bey (Çerkez Etem), üzerine gelen düzenli ordu birliklerine direnmeden Yunanlılara sığındı.

SAVAŞ DÖNEMİ

KurtuluÅŸ Savaşı’nda Türk Ordusu, üç cephede savaÅŸtı.

DoÄŸu Cephesi’nde Ermenilerle,

Güney Cephesi’nde Fransızlarla,

Batı Cephesi’nde ise Yunanlılarla mücadele edildi.

A) DOÄžU CEPHESÄ° ve ERMENÄ° SORUNU

Ermeniler, yüzlerce yıl Türk hakimiyeti altında çok rahat bir hayat sürdürüyorlardı.Rusya, Fransa ve Ä°ngiltere’nin kışkırtmaları sonucu ayaklanmalar baÅŸladı.1878 Berlin AntlaÅŸması’na Ermenilerle ilgili maddeler konulunca Ermeni sorunu uluslararası bir sorun haline geldi.

I.Dünya Savaşı’nda Ermeniler, Ruslarla birlikte hareket ederek Türk köylerine baskınlar düzenlediler ve bir çok yerde toplu katliamlar yaptılar.Bu nedenle Osmanlı Devleti, Türk ordusunu arkadan vuran ve bir çok masum insanı acımasızca öldüren Ermenileri, o zamanlar ülke sınırları içerisinde bulunan Suriye’ye göç ettirdi.(1915/ErmeniTehciri)

I.Dünya Savaşı’nın bitiminde Kafkasya’nın güneyinde, baÅŸkenti Erivan olan bir Ermeni Devleti kurdular.Sınırlarını DoÄŸu Anadolu’da da geniÅŸletmek amacıyla Türk topraklarına saldırdılar.

Kazım Karabekir PaÅŸa’nın DoÄŸu Cephesi Komutanı olmasının ardından Ermeniler kısa sürede DoÄŸu Anadolu’dan çıkarıldılar.Ermenilerin isteÄŸiyle, 2 Aralık 1920′de Gümrü AntlaÅŸması imzalandı. Ermeniler DoÄŸu Anadolu ile ilgili iddialarından vazgeçerek Kars’ı Türkiye’ye bıraktılar.

*ÖNEMÄ°:T.B.M..M’nin imzaladığı ilk antlaÅŸmadır.Uluslararası alanda kazanılmış ilk siyasi baÅŸarıdır.

B ) GÃœNEY CEPHESÄ°

Fransızlar ve onların destekledikleri Ermeniler, bölgede halka zulmetmeye baÅŸlayınca ilk direniÅŸler patlak verdi.Kuvayı Milliye birliklerinin oluÅŸturulmasının ardından yöre halkı, Fransızları önce MaraÅŸ’tan (12 Åžubat 1920), sonra da Urfa’dan (11 Nisan 1920) kovdu.MaraÅŸ’ta Sütçü Ä°mam, Antep’te ise Åžahin Bey direniÅŸin önder ve sembol kahramanları oldu.Antep bir yıl savunmadan sonra teslim olmak zorunda kaldı.(9 Åžubat 1921)

Sakarya Zaferi’nin kazanlmasından sonra Türk topraklarının iÅŸgal edilemeyeceÄŸini anlayan Fransa çekilmek zorunda kaldı.

C) BATI CEPHESÄ°

Ä°ngilizler, gizli anlaÅŸmalarla Batı Anadolu’yu Ä°talya’ya vaad etmiÅŸlerdi.Ancak, Paris Konferansı’nda bu topraklar, Yunanlılara verildi.Çünkü, Ä°ngiltere, Batı Anadolu’da güçlü bir Ä°talya görmek istemiyordu.

Yunanlılar, Son Osmanlı Mebusan Meclisi’nin Misak-ı Milli’yi yayınlamasının ardından Sevri Türkler’e zorla kabul ettirmek için Batı Anadolu’da ilerlemeye baÅŸladılar.Yunanlıların Ä°zmir’i iÅŸgali üzerine ilk olarak Kuvayı Milliye birlikleri, daha sonra da düzenli ordu birlikleri mücadeleye giriÅŸtiler.Milli mücadelenin kaderini belirleyen ÅŸiddetli savaÅŸlar bu cephede yapıldı.

I.İnönü Muharebesi (6-10 Ocak 1921)

T.B.M.M.’nin kurduÄŸu düzenli ordu birliklerinin ilk zaferidir.Yunanlılar, ilerledikleri Batı Anadolu’dan geri çekilmek zorunda kaldılar.SavaÅŸtan sonra Ethem Bey ( Çerkez Etem) birlikleri de dağıtıldı.

SavaÅŸtaki baÅŸarısı nedeniyle , Türk milletinin T.B.M.M.’ye olan güveni arttı.Yunanlıların bozguna uÄŸramaları Ä°tilaf Devletleri’ni, ÅŸaÅŸkına çevirmiÅŸ ve durumun görüşülmesi için Londra’da bir konferans düzenlenmiÅŸtir.

Londra Konferansı (21 Şubat-12 Mart 1921)

Sevr AntlaÅŸması’nı biraz hafifleterek kabul ettirmek isteyen Ä°tilaf Devletleri’nin isteÄŸiyle yapıldı.Ä°tilaf Devletleri, Ä°stanbul Hükümetinin yanı sıra, T.B.M.M. Hükümeti de konferansa davet edildi.

Konferansta, Ä°stanbul Hükümeti temsilcisi Tevfik PaÅŸa; “Söz, milletin gerçek temsilcilerinindir.” diyerek sözü T.B.M.M. temsilcisi Bekir Sami Beye bıraktı.
Bekir Sami Bey, Misak-ı Milli’yi dile getirdi.
Bağımsızlıktan asla vazgeçilmeyeceğini ifade etti.
(Sonuçta taraflar arasında bir anlaşma sağlanamadı.)

ÖNEMİ:

1.T.B.M.M. Ä°tilaf Devletleri’nce resmen tanınmış oldu.
2.Misak- Milli’yi tanıtma fırsatı doÄŸdu.
3.Bağımsızlık için savaştan başka bir yolun olmadığı görüldü.

Ankara Antlaşması (1 Mart 1921)

T.B.M.M.Hükümetini ilk tanıyan İslam ülkesi Afganistan olmuştur.
Afganistan ile siyasi, ekonomik, askeri ve kültürel ilişkileri geliştirmeyi amaçlar.

Link: http://rs173.rapidshare.com/files/60967503/KURTULUS_SAVASI.doc

Bu Yazıyı Paylaşın